آسمان برای گرفتن ماه تله نمی گذارد، آزادی خود ماه است كه او را پایبند می كند.
خوش آمدید - امروز : دوشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۸
کاربران آنلاین:
1
کل بازدیدها:657439
خانه » مدیریت فعالیتهای فرهنگی » اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور
اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور

اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور

اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور

بسم الله الرحمن الرحيم

 

اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور.

 

       برگزيده اي از فصل ششم  كتاب منشور اجرايي فعاليتهاي فرهنگي در مسجد،

نويسنده: حجه الاسلام محمد بيرانوند.

 

ضرورت جلسات بحث گروهی

دست­یابی به حقیقت و کشف علّت پدیده­ها، از جمله گرایش­های فطری و انگیزه­های وجودی نوجوانان است. همه­ی مسایل را نمی­توان در قالب خطابه و سخنرانی به نوجوانان آموخت؛

به ویژه اگر شرایط محیطی و روانی آنان نیز مساعد نباشد. یکی از راه­هایی که می­تواند در نوجوانان، زمینه­ی شکفتن و حرکت فعال فکری و عملی را ایجاد کند، تشکیل جلسات بحث گروهی و حلقه‌داری فعال است.

این­گونه جلسات اگر با برنامه­ریزی قبلی باشد می­تواند فضای مناسبی ایجاد کند تا نوجوانان در آن احساس آزادی و امنیت خاطر کنند و بتوانند به راحتی مطالب خود را بازگو نمایند و مکنونات قلبی خویش را اظهار نمایند.

روش آزادمنشانه پدر و مادر در محیط خانه و روحانی و مربیان در مسجد زمانی می­تواند در ایجاد عزّت نفس نوجوانان مؤثّر و مفید واقع شود که نوجوانان در جریان کارها و برنامه­ریزی­ها و تصمیم­گیری­های مربوط به مسایل خویش، از فرصت برابر بهره­مند گردند و خود را در آن سهیم بدانند.

متأسفانه باید گفت: در جامعه ما با توجّه به نارسایی فکری و اخلاقی در بعضی از خانواده­ها و نیز به علّت گرفتاری­های شغلی و یا مسؤولیت‌های گوناگون والدین که هیچ فرصتی را برای رسیدگی به امور خانه و خانواده باقی نمی­گذارد، والدین وظایف و مسؤولیت‌های حساس خود را به خوبی انجام نمی­دهند.

و شاید آگاهی‌های تربیتی و روش­های لازم را به خوبی بلد نیستند؛ از این­رو، جلسات گروه­های تربیتی مرجع بسیار خوبی برای شخصیت دادن به متربیان و برطرف کردن مشکلات و پاسخ­گویی به سؤالاتشان خواهد بود.

حلقه­ های تربیتی و ویژگی­ های آن

حلقه­ی تربیتی، جلسه‌ای برنامه­ریزی شده و منظّم است که با حضور روحانی و افراد، مربّی و متربّیان تشکیل می­شود. موضوعات قابل طرح در این جلسات مباحث معرفتی، تربیتی و بصیرتی است.

در این جلسات فرصتی پیش‌بینی می‌شود تا همه­ی نوجوانان بتوانند در مورد موضوعات مورد علاقه خود صحبت کنند و سؤالات خود را در فضایی دوستانه و صمیمی بیان کنند و از این طریق احساسات خود را ابراز نمایند.

غالباً معضلات روانی و اخلاقی نوجوانان که موجب گرفتاری و بروز رفتارهای نامتعادل و نابهنجار در سطح جامعه، محلّه و خانه می‌شود، با برگزاری و استمرار چنین جلساتی کم و یا حل می­شود.

با هدایت و راهنمایی روحانی به عنوان مربّی آشنا و صالح، به تدریج خود اداره­ی جلسات را بر عهده می‌گیرند. در این جلسات، روحانی تنها راهنما و هدایتگر بحث­ها خواهد بود.

اگر این جلسات با برنامه­ریزی قبلی و ارایه­ی بینش صحیح توسط روحانی و مربّی آگاه، دلسوز و خبره، در فضایی دوستانه و صمیمی تشکیل گردد و به طور صحیح هدایت و رهبری شود، در رشد روحیه­ی اجتماعی و شخصیت نوجوانان سهم بسزایی دارد و در ارتقای سطح بینش و تحول فکری و رفتاری آنان بسیار مؤثّر است.

اصولاً هدایت و رهبری مؤثّر روحانی، جلسات را به سوی راه‌حل‌های مناسب و مصلحت­آمیز سوق می‌دهد و با ایجاد فضایی باز و احترام متقابل در بحث و گفت‌وگو، موجب ایجاد حس ارزشمندی و دست‌یابی به عزّت نفس نوجوانان می­گردد.

اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور

  اهداف طرح

۱- ایجاد حس رقابت مثبت در کارها و فعالیت­های مذهبی در قالب جلسات و گروه­های تربیتی؛

۲- تقویت ارزش­های مذهبی و درون‌سازی مفاهیم مربوط به این ارزش­ها؛

۳- تکریم شخصیت نوجوانان و تقویت عزّت نفس ایشان؛

۴- مشارکت دادن و فعال کردن همه­ی اعضای گروه و ایجاد انگیزه در آنان برای فعالیت­های اعتقادی و تربیتی؛

۵- بالا بردن سطح فکری و فرهنگی نوجوانان با استفاده از تجربیات عینی دوستان و همسالان و هم‌گروهی­ها در پرتو مباحثه و مناظره؛

۶- ارزیابی و نقد صحیح افکار، نظریه­ها، رفتارها و خلقیات نوجوانان، در جمعی دوستانه و صمیمی و توسط خود آنان؛

۷- آشنا کردن نوجوانان با توطئه­های سیاسی و تهاجمات فرهنگی، به منظور پیش­گیری و مقابله با آسیب‌های اجتماعی ناشی از آن و انحرافات اخلاقی و عقیدتی؛

۸- جهت‌دهی مثبت به احساسات نوجوانان به منظور ایجاد توانایی و قدرت تحمّل انتقاد از آنان؛

۹- تعمیق بینش و پایه­ریزی تفکر صحیح در نوجوانان برای مقابله با آسیب­های اجتماعی و فرهنگی که ممکن است در سنین بالاتر گریبانگیر آن­ها شود.

۱۰- ایجاد روحیه­ی هم فکری و مشورت در کارها و نشان دادن آثار مثبت مشورت، به ویژه در پخته شدن افکار خام؛

۱۱- شناخت مشکلات نوجوانان و رفع آن­ها از طریق تأمین خواسته­ها و نیازهای طبیعی و به حق آنان در حد امکان؛

۱۲- پیش­گیری از بروز تعارضات و کینه‌توزی­ها در بین نوجوانان محلّه؛

۱۳- ایجاد زمینه­ای برای شنیدن حرف­های ناگفته و اظهار نظرهای ناشنیده­ی نوجوانان؛

۱۴- تمرین سخن گفتن در جمع و توانایی اظهار نظر و از بین بردن واهمه­ی نوجوانان از طرح نظریات خود در جمع؛

۱۵- اجرای راه حل­های تجربه شده­ی اعضای حلقه در جلوگیری انحراف اخلاقی نوجوانان.

 

   برنامه­ ی طرح

۱- حداقل یک جلسه در هفته با شرکت روحانی و همکاری فعال نوجوانان برگزار شود.

۲- مجموعه جلسات بحث حلقه با توجّه به اوقات فراغت و ایّام تحصیلی نوجوانان برنامه­ریزی شود و هفته­های امتحانی حذف و سایر هفته­ها جبران شود.

۳- به عنوان آموزش غیر حضوری، جزوات و یا کتاب­هایی که برای روشن کردن بحث جلسه­ی بعد مفید است معرفی و یا در اختیار نوجوانان قرار داده شود.

۴- جهت تحریک حس رقابت و تشویق نوجوانان، حداقل هر دو ماه یک بار مسابقه­ای تربیتی به صورت حضوری و یا غیر حضوری در بین آنان برگزار شود.

۵- در ایّام سوگواری، حتماً چند دقیقه­ی آخر جلسه به مداحی یکی از نوجوانان و یا مداحی که دعوت می‌شود اختصاص داده شود.

۶- اعضای حلقه در سال حداقل چند بار در صورت امکان به اردویی مناسب در خارج از شهر محل اقامت خود برده شوند.

۷- لازم است موضوعاتی که عمدتاً خود دانش‌آموزان نوجوان با آن دست به گریبانند مطرح و درباره‌ی آن بحث و نتیجه­گیری شود.

اهميت و شيوه اجرايي، برگزاري جلسات فعال و مسئله محور، در مراكز تربيت محور

 نحوه­ ی اجرای جلسات

۱- موضوع جلسه از طریق نصب در تابلو اعلانات یا اعلام در پایان جلسه­ی قبل و یا از طریق سامانه‌ی پیام کوتاه اعلام شود.

۲- قبلاً از نوجوانان خواسته شود تا درباره­ی موضوعات و دستور جلسه بیندیشند و نظرها و طرح‌هایشان را در دفترچه­ای یادداشت نمایند.

۳- از همه­ی نوجوانان نظرخواهی شود و به همه فرصت برابر داده شود تا نظرات خود را مطرح کنند.

۴- در موضوعاتی که از پیچیدگی خاصی برخوردار است لازم است از افراد خواسته شود به صورت گروهی درباره­ی آن موضوع تبادل نظر کنند. در این صورت، باید نتیجه­ی مذاکرات گروهی در اختیار نمایندگان گروه­های دیگر قرار داده شود تا سایر نوجوانان نیز درباره­ی آن اظهار نظر کنند.

۵ – باید زمینه را طوری فراهم کرد که همه در تصمیم­گیری­ها مشارکت جویند و خود، راه حل مشکلاتشان را پیدا نمایند.

۶- توسط رئیس جلسه از منازعه­ی لفظی بین افراد جلوگیری شود و افراد به بازگو کردن دیدگاه‌هایشان دل گرم شوند.

۷- در هر جلسه، افرادی به عنوان منشی و ناظم جلسه مشخّص شوند و هرچند وقت یک بار تغییر کنند.

۸ – وقتی پیشرفت گفت‌وگوها در جلسات متوقف می­شود، توسط روحانی بر روی نکات یقینی و موضوعات مورد پذیرش همه­ی نوجوانان تأکید شود و از آن جا بحث ادامه داده شود.

۹- روحانی به عنوان مربّی جلسه نباید بدون جهت از فردی طرفداری و یا با کسی مخالفت کند.

۱۰- اگر روحانی در کنار سایر نوجوانان و به صورت حلقه­وار بنشیند، در ایجاد فضای صمیمیت و احساس برابری و برقراری ارتباط سازنده و موثّر بسیار مفید خواهد بود.

۱۱- گاهی اوقات، موضوع مورد بحث، نیاز به اطلاعات تخصصی‌تری دارد که در این صورت می­توان فرد مطلعی را با اطلاع قبلی به عنوان میهمان دعوت کرد تا در بحث گروهی شرکت کند. این امر، به تنوع و جاذبه­ی جلسات می­افزاید.

۱۲- هدایت مسیر گفت‌وگوها و جمع‌بندی مطالب، بر عهده­ی روحانی است. او در هنگام بحث به عنوان یک راهنمای خوب عمل می‌کند.

 

 اصول اجرایی گروه­ های تربیتی

درباره­ ی نحوه­ ی تشکیل و اداره­ ی این گروه­ها، نکات زیر قابل توجّه است:

۱- با تقسیم متعادل نوجوانان قوی و ضعیف (آهسته گام) در گروه­های پنج و یا سه نفره، می­توان هسته­های تربیتی را تشکیل داد. هر حلقه­ی تربیتی از چند هسته تشکیل شده و هر هسته دارای چند سلول است. افراد، سلول­های بنیادی حلقه­های تریتی هستند.

۲- تشکیل این حلقه­ها برای رفع اشکالات عقیدتی و افزایش فعالیت نوجوانان بسیار مفید است؛ چراکه به این ترتیب، هم نوجوانان قوی احساس وجود خواهند کرد و هم نوجوانان ضعیف و آهسته گام از طریق تفاهم اخلاقی با همسالان خود، احساس ارزش و عزّت نفس نموده و اخلاق اسلامی را به شیوه‌ی بهتری فرا خواهند گرفت.

۳- در گروه­های تربیتی، روحانی، انتقال‌دهنده­ی معلومات نیست، بلکه نقش مدیریت، رهبری و هماهنگی بین سرگروه­ها و حلقه­های تربیتی و اعضای حلقه را بر عهده دارد.

۴- از آن جا که سرگروه­ها در جلسات بحث گروهی، نحوه­ی اداره­ی جلسه و هم فکری صمیمانه را با اعضای گروه تمرین کرده­اند به خوبی می­توانند بین اعضای گروه خود تفاهم ایجاد کنند و نقش وحدت بخشی را در گروه ایفا نمایند.

۵- باید فضایی ایجاد کرد که نوجوانان بتوانند ضمن تلاش شخصی برای رسیدن به اهداف گروه و آشنایی با علوم اسلامی، به رقابت سالم با یکدیگر بپردازند.

۶- چنانچه موضوع گسترده باشد، با این روش، هر گروه می‌تواند در یک زمینه از موضوع، مطالعه و بررسی و مباحثه داشته باشد و در پایان، سرگروه­ها یافته­های خود را جمع­بندی نموده و در اختیار روحانی قرار می­دهند تا او نیز با جمع­بندی نهایی در اختیار همه­ی اعضا قرار دهد.

۷- جذب افراد هم‌رده­ی جنسیتی و سنی در حلقه­ها یک ضرورت است؛ یعنی در هر حلقه باید افراد یک رده­ی سنی با هم باشند و نمی‌توان بچه­های راهنمایی را با دبیرستانی در یک حلقه جمع نمود.

۸- توجّه به حلقه‌داری فعال و تعاملی و پرهیز از برگزاری این جلسه به صورت سخنران محور و متکلّم وحده برگزار نمودن.

 

 شیوه­ های اجرای فعال حلقه ­ی تربیتی

۱ـ پرسش و پاسخ؛

۲ـ ارایه­ی کنفراس و اعلام نتایج بحث گروهی توسط یک نفر؛

۳ـ طوفان ذهنی و بارش مغزی؛

۴ـ حلقه‌داری فعال.

ما در اینجا یکی از روش­های فعال حلقه­داری را بیان می­کنیم.

نخست، زمان حلقه­ی تربیتی را دو قسمت می­کنیم:

الف) یک قسمتِ ثابت که در تمام جلسات طول سال این قالب ثابت بوده و با همین شیوه تکرار می‌گردد.

قسمت ثابت شامل این بخش­ها خواهد بود:

  • قرائت قرآن و بیان یک نکته­ی قرآنی (همچون ترجمه و یا یک نکته­ی تفسیری کوتاه)؛
  • بیان یک حدیث از معصومین:؛
  • بیان یک مسأله­ی احکام؛
  • یاد شهدا در قالب معرفی یک شهید و بیان ویژگی و یا خواندن قسمتی از وصیت‌نامه­ی آن شهید؛
  • پیام ولایت، سخن و رهنمودی از مقام معظّم رهبری؛

می­توان برای فعال برگزار نمودن بخش اوّل جلسه برنامه­ریزی نمود و هر قسمت را به یک نفر از اعضای واگذار نمود تا برای جلسه­ی آینده، متناسب با موضوع، مطالب خود را بیان دارند.

چون این قسمت از برنامه­ی حلقه در طول سال ثابت است لذا دلیلی ندارد که طولانی باشد. براین اساس، حداکثر وقتی که به آن اختصاص می­دهیم ۱۵ الی ۲۰ دقیقه خواهد بود.

ب) قسمت دوم زمان­بندی حلقه، به سیر موضوعات حلقه تربیتی اختصاص دارد که در بحث محتوایی به طور کامل به آن پرداختیم.

در این فرصت زمانی، طبق سیر اجرایی موضوعات به یک موضوع پرداخته می­شود.

شیوه و قالب پرداختن به موضوع به صورت زیر است:

۱ـ‌ اعلام موضوع یک هفته قبل:

یک هفته قبل از برگزاری جلسه، موضوع جلسه را به تمامی افراد جلسه اعلام می­کنیم و موضوع را با سر هسته­ها و افراد فعال­تر جلسه به طور جدّی در میان می­گذاریم و سؤالات قابل طرح در جلسه را نیز به آنها می‌گوییم تا آمادگی بیشتری برای فعال نمودن جلسه داشته باشند.

 ۲ـ صحبت سرگروه:

سرگروه برای شروع باید عنوان موضوع را توضیح دهد. سفارش می­شود در این بخش بیشتر از ۵ دقیقه صحبت نشود و در این دقایق هم شروع صحبت با بیان حکایت و یا داستان و یا شروع از یک زاویه­ی مبهم باشد تا توجّه مخاطبین را به موضوع جلب نماید و بلافاصله به طرح سؤال پیرامون هدف رفتاری موضوع بپردازد.

 ۳ـ طرح سؤالات محوری:

در این قسمت، سرگروه دو الی سه سؤال اساسی را که برای جهت‌دهی و هدایت بحث مهم هستند مطرح می­نماید. یکی از فواید برگزاری جلسات سؤال محور این است که از پراکندکی و آشفتگی بحث جلوگیری می­کند؛ لذا مدیریت جلسه برای سرگروه آسان­تر خواهد بود و شما می­توانید به طور تخصصی­تر به موضوع بپردازید. بهتر است با ریز نمودن موضوع سؤالات را اولویت­بندی نمود و مهم‌ترین سؤال­ها را طرح کرد.

 ۴ـ دعوت به مشورت:

سرگروه باید به طور هدفمند با اعضای فعال گروه (سر هسته­ها) هماهنگی نماید تا هرکدام در کنار اعضای هسته­ی خود قرار گیرند تا در هنگام مشورت بتواند مفاهیم ذهنی خود را انتقال داده و اعضای آهسته گام را همراه با گروه به جلو بکشاند. در هنگام مشورت، بارش و ریزش فکری نباید متوقف گردد و سرگروه باید در تحریک افراد کوشا باشد.

در هنگام مشورت، سر هسته­ها نظرات اعضای هسته­ی خود را یادداشت می­نمایند تا در هنگام نظرخواهی به وسیله­ی یکی از اعضا بیان شود.

اگر سرگروه بعد از گذشت چند دقیقه احساس کند که دیگر اعضای برای مشورت‌دهی حرفی ندارند می­تواند سؤال جدید را مطرح نماید.

محور مشورت بیان نظرات تک­تک افراد باشد، لذا سر هسته­ها باید در به حرف آوردن اعضا کوشا باشند.

مدت زمان مشورت­گیری بستگی به نوع جلسه دارد. در حلقه‌های راهنمایی ۱۰ الی ۱۵ دقیقه نظرات بیان می­گردد، ولی در جلسات دبیرستانی و دانشجویی، خود اعضا اگر فعال باشند شاید عمده­ی جلسه به همین بخش اختصاص یابد.

به طور معمول در هنگام مشورت­گیری، افراد دور سر هسته­ها جمع می­شوند و نظم جلسه به هم می‌ریزد. توجّه داشته باشید که این مسأله هیچ­گونه اشکالی ندارد و اقتضا این قسمت از برنامه همین است.

 ۵ ـ نظر خواهی:

بعد از تمام شدن مشورت، اعضای حلقه دوباره به طور حلقه‌وار و یک‌پارچه می­نشینند و سرگروه از تک­تک اعضا پیرامون سؤال مطرح شده نظرخواهی می­نماید و از آنان می­خواهد که نتایج بحث را بیان و نظر خودشان را بازگو نمایند.

سرگروه در اینجا چند رسالت مهم دارد:

الف – توجّه جدّی به نظرات اعضا و به‌کارگیری هنرهای شنیداری و گوش دادن فعّال:

ب – تکمیل نظرات افراد؛ چراکه در هنگام اظهارنظر، گاهی اعضا چیزی را به صورت جرقه­وار و بارقه‌گونه در ذهن گروه ایجاد می­کنند که توانایی بیان آن را هم ندارند. در این هنگام، سرگروه باید نظرات اعضا را تکمیل نماید؛

ج – اصلاح نظرات. بعضی از افراد در بیان نظرات مطالبی را بیان می­دارند که یا اشتباه بوده و یا ربطی به موضوع ما نداشته که سرگروه باید با ظرافت کامل به طوری که به شخصیت طرف مقابل لطمه وارد نکند نظر او را اصلاح نماید و به گروه باز گرداند.

د- مستندسازی نظرات افراد. بچه­ها  نظرات خود را بیان می­کنند در حالی که از مستند عقلی، قرآنی، روایی و یا شخصیت یزرگی که این نظر را داده است آگاهی ندارند. در اینجا سرگروه در صورت اطلاع و حضور ذهن باید مستندات نظرات افراد را بیان دارد. بدین گونه که یادآور شود که نظر ایشان از این آیه و یا این روایت و … گرفته شده و یا این­که نظر مثلاً علامه­ی طباطبایی نیز پیرامون این موضوع همین بوده است. این روش خود باعث هویت‌بخشی به افراد می­گردد.

۶ـ جمع­ بندی:

بعد از مشورت و نظرخواهی، اگر سرگروه لازم بداند می­تواند مطالب را جمع­بندی نماید. در بیشتر جلسات، به ویژه اگر عنوان موضوع جنبه­ی کمی و شمارشی داشته باشد، لزومی به جمع­بندی نیست به طور مثال، جلساتی که با موضوع:

«عوامل…»، «شیوه­های…»، «وظایف…» و «چگونگی…»

مطرح می­شود افراد به تعدادی از عوامل و… اشاره می­کنند و جمع­بندی سرگروه تکرار مکرّرات خواهد بود.

ولی در جلساتی که در حین بحث به چالش کشیده شده و نظر مخالف در جلسه مطرح می­گردد، سرگروه وظیفه دارد که بحث را جمع­بندی کند و نظر صحیح را بیان دارد.

 

فعالیت­ های تکمیلی

سرگروه می­تواند در بعضی از جلسات برای ایجاد حساسیت نسبت به موضوع در ذهن مخاطبان برای جلسه­ی آینده فعالیت تکمیلی بدهد.

منظور از فعالیت تکمیلی مجموعه فعالیت­های است که اعضا در راستای تعمیق و درونی‌سازی موضوع مطرح شده در جلسه، در بیرون از جلسه انجام می­دهند که می­تواند انجام یک تحقیق، نوشتن چند خط از نتایج گفتگوهای جلسه، جمع­آوری کتاب پیرامون موضوع، تهیّه‌ی نشریه­ی دیواری، ارایه­ی کنفرانس در جلسه­ی آینده و … باشد.

 

 اعلام موضوع جلسه­ ی آینده

در پایان هر جلسه، بعد از ایجاد یک فضای معنوی که می‌تواند با خواندن دعای فرج و … حاصل گردد، سرگروه باید موضوع جلسه­ی آینده و سؤالات محوری آن را برای افراد مطرح نماید تا آمادگی ذهنی برای برگزاری جلسه­ی آینده حاصل گردد.

 

       برگزيده اي از فصل ششم  كتاب منشور اجرايي فعاليتهاي فرهنگي در مسجد، نويسنده: حجه الاسلام محمد بيرانوند.

 

 

تاکنون یک نظر ثبت شده است.

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است